ZKWP

Dopiero od niedawna niektóre laboratoria w kraju wykonują badania polegające na oznaczeniu poziomu markerów nowotworowych. Markery, nazywane także antygenami nowotworowymi, są substancjami wytwarzanymi w komórkach nowotworowych organizmu. Sygnalizują one, w jakich narządach rozwija się nowotwór; sygnalizują także (u kobiet w ciąży) zmiany chorobowe płodu lub łożyska. Część markerów wydzielana jest do krwi lub innych płynów ustrojowych, a zatem można je wykryć za pomocą metod biochemicznych. Do badania pobiera się krew z żyły. Na jego podstawie oznacza się krążące markery nowotworowe.

Oznaczanie poziomu krążących markerów przydatne jest we wczesnej diagnostyce nowotworów. Ba-daniu takiemu mogą się poddać osoby o zwiększonym ryzyku za-chorowania na nowotwory złośliwe. Jest ono pomocne w rozpoznaniu nowotworów, pozwala określić stopień ich zaawansowania, a także śledzić przebieg choroby, a zwłaszcza skuteczność jej leczenia, oraz wykryć nawroty choroby jeszcze w stadium możliwym do zoperowania. A zatem oznaczenie poziomu krążących markerów pozwala dokładnie określić rozległość procesu nowotworowego i wybrać skuteczny w danym przypadku sposób leczenia.

Markery wytwarzane przez komórki nowotworowe poszczególnych narządów oznacza się odpowiednimi symbolami:

• hCG występuje w łożysku. Oznaczenie jego poziomu jest szczególnie przydatne w diagnostyce ciążowej choroby trofoblastycznej. (Nazwą tą obejmuje się grupę zarówno łagodnych, jak i złośliwych nowotworów, które rozwijają się w organizmie kobiety z tkanki dla niej obcej. Nowotwory te mogą rozwijać się w ciąży i po jej zakończeniu). Poziom hCG sprawdza się także w nowotworach z komórek rozrodczych jądra lub jajnika.
• AFP jest wytwarzany w woreczku żółtkowym płodu, a następnie w wątrobie. Skontrolowanie jego poziomu jest istotne w diagnostyce pierwotnego raka wątroby oraz nowotworów z komórek rozrodczych. Podwyższony poziom

AFP jest często pierwszą oznaką nowotworu wątroby i wskazaniem, że należy przeprowadzić badanie ultrasonograficzne, scyntygraficzne lub wykonać tomografię komputerową.

• PSA znajduje się w komórkach nabłonka stercza. (Badaniu poziomu tego markera powinni się poddać profilaktycznie mężczyźni po pięćdziesiątym roku życia).
• PAP wytwarzany jest w niewielkich ilościach w wątrobie, śledzionie i nerkach oraz w większych ilościach w nabłonku gruczołowym stercza. Poziom zarówno markerów PSA, jak i PAP jest ważny w diagnostyce przerostu, gruczolaków (nowotworów łagodnych) i raków stercza.
• CEA w niewielkich ilościach znajduje się w prawidłowym nabłonku, zwłaszcza jelita grubego. Poziom tego markera jest istotny w diagnostyce raków przewodu pokarmowego (zwłaszcza jelita grubego i żołądka) oraz raka sutka.
• GICA lub CA-19.9 jest wytwarzany w niewielkich ilościach w gruczołach ślinowych, oskrzelowych oraz w przewodach trzustkowych i żółciowych. Ustalenie poziomu tego markera jest pomocne w diagnostyce raków żołądka i trzustki (także zapaleń trzustki).
• CA-125 w niewielkich ilościach znajduje się w drogach oddechowych, osierdziu, otrzewnej, komórkach nabłonkowych jajowodów i trzonu oraz szyjki macicy. Badanie jest bardzo przydatne w diagnostyce raków jajnika.
• CA-15.3 jest wytwarzany przez wszystkie raki sutka. Oznaczenie poziomu CEA i CA-15.3 jest wskazane przed operacją. Niezbędne jest też kontrolowanie poziomu tych markerów po operacji.